TÜRK MÜZİĞİNDE PERDE İSİMLERİ

 

Batı Müziğinde, DO-RE-Mİ-FA-SOL-LA-Sİ-DO-RE-Mİ-FA-SOL-LA-Sİ-DO diye her notaya bir isim verilmiştir. Bu notaların oktavlarında olan notalar da aynı isimle adlandırılırlar. Mesela birinci oktavdaki "SOL" notası ile, ikinci ve üçüncü oktavdaki "SOL" notası aynı adla isimlendirilmiştir. Diyez ve bemolleri de nota ile aynı isimdedir. Örnek: #DOdiyez-bSİbemol gibi.

Türk Müziğinde, her oktavdaki notaların isimleri farklı olarak adlandırılmıştır. Birinci oktavdaki "SOL" notasının adı " Rast " perdesi, ikinci oktavdaki  "SOL" notasının adı " Gerdaniye " perdesidir. Müzik aletlerinin ses aralıkları yaklaşık 3 oktav genişliğindedir.

Oktav nedir: Sekiz notanın ardarda sıralanarak meydana getirdiği ses aralık dizisidir. Örnek

:

 Bunu porte üzerinde göstermek istersek; şekilde görüldüğü gibi, birinci ölçüdeki "DO" - "DO" arasındaki notalar bir oktavdır. İkinci ölçüdeki "DO - "DO" arasındaki notalarda ikinci oktavdır. İkinci oktavdaki notalar, birinci oktavdaki notaların sekiz ses incesidir. Şekildeki sesler aşağıdan ve yukarıdan genişleyerek üçüncü ve dördüncü oktavları oluşturabilirler.

 

BUNA GÖRE, TÜRK MÜZİĞİNDEKİ PERDE İSİMLERİNİ İNCELİYELİM

 

KABA ÇARGÂH PERDESİ

 

 

 

Şekildeki " DO " notasının adı " Kaba Çargâh " perdesidir. Kemandaki yeri: Alafranga akortlu kemanda, en üst boş kalın tel DO perdesidir. Alaturka akortlu kemanda bu perde yoktur. En son perde Kalın RE Yegâh perdesidir.

Ud'daki yeri, üstten ikinci " Sİ " telindeki DO perdesidir.

 

YEGÂH PERDESİ

 

 

 

 

Şekildeki " RE " notasının adı: " Yegâh " perdesidir. Kemandaki yeri: Alafranga akortlu kemanda, en üst teldeki "RE" perdesidir. Alaturka akortlu kemanda, en üst  boş tel "RE" perdesidir.

 Ud'daki yeri, üstten ikinci "Sİ" telindeki RE perdesidir.

 Sultanıyegâh makamının karar perdesidir.

HÜSEYNİAŞİRAN PERDESİ

 

 

 

Şekildeki " Mİ " notasının adı: " Hüseyniaşiran " perdesidir. Kemandaki yeri: Alaturka akortlu kemanda, en üst teldeki " Mİ " perdesidir. Alafranga akortlu kemanda, en üst teldeki " Mİ " perdesidir.

 Ud'daki yeri, alttan dördüncü boş tel " Mİ " sesidir.

 Suzidil makamının karar perdesidir.

 

 ACEMAŞİRAN PERDESİ

 

 

 

Şekildeki " FA " notasının adı: " Acemaşiran " perdesidir. Kemandaki yeri: Alaturka akortlu kemanda, en üst teldeki " FA " perdesidir. Alafranga akortlu kemanda, en üst teldeki " FA " perdesidir.

 Ud'daki yeri: Alttan dördüncü teldeki " FA " perdesidir.

 Acemaşiran makamının karar perdesidir.

RAST PERDESİ

 

 

 

Şekildeki  " SOL " notasının adı: " Rast " perdesidir. Kemandaki yeri: Her iki akortlu kemanda da üstten ikinci (alttan üçüncü) boş tel "SOL" sesidir.

 Ud'daki yeri: Alttan dördüncü teldeki " SOL " perdesidir.

Rast, Kürdilihicazkâr, Suzinâk ve Nihavend makamlarının karar perdesidir.

 

 NİM ZİRGÜLE PERDESİ

 

 

 

Şekildeki “ #SOL diyez “ notasının adı: “ Nim Zirgüle “ perdesidir. Her iki akortlu kemanda da, üstten ikinci “SOL” telinin yarım ses aşağısındaki “#SOL” perdesidir.

Ud’daki yeri: Alttan dördüncü teldeki “SOL” perdesinin yarım ses aşağısındaki “#SOL” perdesidir.

Zirgüleli Hicaz ve Buselik Makamının “ yeden” perdesidir.

 DÜGÂH PERDESİ

 

 

 

 Şekildeki " LA " notasının adı: "Dügâh" perdesidir, Kemandaki yeri: Her iki akortlu kemanda da üstten ikinci teldeki "LA" perdesidir.

 Ud'daki yeri: Alttan üçüncü boş la telidir. 

 Hicaz, Uşşak, Muhayyer, Hüseyni ve Muhayyerkürdi makamlarının karar peresidir.

BUSELİK PERDESİ

 

 

 

 

Şekildeki "Sİ " notasının adı: " Buselik " perdesidir. Her iki akortlu kemanda da üstten ikinci teldeki " Sİ " perdesidir.

Ud'daki yeri: Alttan üçüncü teldeki " Sİ " perdesidir.

 

 

SEGÂH PERDESİ

 

 

 

 

 

Şekildeki “ dSİ koma bemol “ perdesinin adı: “ Segâh “ perdesidir. Her iki akortlu kemanda da, üstten ikinci teldeki “ dSİ koma bemol “ perdesidir.

Ud’daki yeri: Alttan üçüncü teldeki “ dSİ koma bemol “ perdesidir.

 ÇARGÂH PERDESİ

 

 

 

Şekildeki " DO " perdesinin adı: " Çargâh " perdesidir. Her iki akortlu kemanda da üstten ikinci teldeki " DO " perdesidir.

 Ud'daki yeri: Alttan üçüncü teldeki " DO " perdesidir.

 Çargâh makamının karar perdesidir.

 

NİM HİCAZ PERDESİ

 

 

 

Şekildeki “ #DO diyez “ notasının adı: “ Nim Hicaz “ perdesidir. Her iki akortlu kemanda da, üstten ikinci teldeki “DO” perdesinin  yarın ses aşağısındaki “#DO” perdesidir.

Ud’daki yeri: Alttan üçüncü teldeki “DO” perdesinin yarım ses aşağısındaki “#DO” perdesidir.

 

 

 

 NEVA PERDESİ

 

 

 

 Şekildeki " RE " notasının adı: " Neva " perdesidir. Her iki akortlu kemanda da alttan ikinci boş RE telidir.

 Ud'daki yeri: Alttan ikinci boş RE telidir.

 

HÜSEYNİ PERDESİ

 

 

 

 Şekildeki "Mİ " notasının adı: " Hüseyni " perdesidir. Her iki akortlu kemanda da alttan ikinci teldeki " Mİ " perdesidir.

 Ud'da ki yeri: Alttan ikinci teldeki " Mİ " perdesidir.

 Hüseyni makamının güçlü perdesidir.

 

 ACEM PERDESİ

 

 

 

 Şekildeki " FA " notasının adı: " Acem " perdesidir. Her iki akortlu kemanda da alttan ikinci teldeki " FA " perdesidir.

 Ud'daki yeri: Alttan ikinci teldeki " FA " perdesidir.

 Acemaşiran makamının güçlü perdesidir.

 

EVİÇ PERDESİ

 

 

 

Şekildeki “ #FA diyez “ perdesinin adı: “ Eviç “ perdesidir. Her iki akortlu kemanda da, alttan ikinci teldeki “ #FA “ perdesidir.

Ud’daki yeri: Alttan ikinci teldeki “ #FA “ perdesidir.

 GERDANİYE PERDESİ

 

 

 

 Şekildeki " SOL " notasının adı: " Gerdaniye " perdesidir. Kemandaki yeri: Alaturka akotrlu kemanda en alttaki boş SOL telidir. Alafranga akortlu kemanda, alttan ikinci teldeki " SOL " perdesidir.

 Ud'daki yeri: En alttaki boş SOL telidir.

 

 MUHAYYER PERDESİ

 

 

 

 Şekildeki " LA " notasının adı: " Muhayyer " perdesidir. Kemandaki yeri: Alaturka akortlu kemanda en alttaki " LA " perdesidir. Alafranga akortlu kemanda en alt boş " LA " telidir.

 Ud'daki yeri: En alt teldeki " LA " perdesidir.

 

TİZ BUSELİK PERDESİ

 

 

 

Şekildeki “ Sİ “ perdesinin adı: “ Tiz Buselik “ perdesidir. Kemandaki yeri: Her iki akortlu kemanda da, en alt teldeki “ Sİ “ perdesidir.

Ud’daki yeri: En alt tel deki “ Sİ “ perdesinin adıdır.

 

TİZ ÇARGAH PERDESİ

 

 

 

Şekildeki “ DO “ notasının adı: “ Tiz çargah “ perdesidir. Her iki akortlu kemanda da, en alt teldeki “ DO “ perdesidir.

Ud’daki yeri: En alt teldeki “ DO “ perdesidir.

 

TİZ NEVA PERDESİ

 

 

 

Şekildeki “ RE “ notasının adı: “ Tiz Neva “ perdesidir. Her iki akortlu kemanda da en alt teldeki “ RE “ perdesidir.

Ud’daki yeri: En alt teldeki “ RE “ perdesidir. ( kılavye ile gövdenin kesiştiği en son perde )

 

 

 

------------------------------------------------------------------------------------