NOTA DERSİ

 BEN NOTAYI 12 YAŞIMDA KENDİ KENDİME ÖĞRENDİM, SİZ DE ÖĞRENEBİLİRSİNİZ
 

 

NOTA  ÖĞRENELİM

Eskiden kaset, sidi (CD) gibi depolama araçları yoktu. Müzik eserlerinin yok olmasını engellemek, uzak ülkelerdeki insanların kullanımına sunmak için bir araca ihtiyaç vardı. Düşünmüşler, taşınmışlar nota denen, çeşitli sembol ve işaretlerden oluşan sistemi icat etmişler. Bu sembol ve işaretlere isimler vermişler; içi dolu, boş, kuyruklu; bir- iki-üç çengelli olanlara belirli zaman uzunluğu belirlemişler. Böylece bu gün nota dediğimiz sistem oluşmuş.

Nota Bilen Her Şeyi Bilmez

Müzik kurumlarında ve derneklerde, müzik çalışmaları nota ile olduğu için, nota bilmek prestij sahibi olmak demektir. Genel olarak nota bilenin müzik konusunda her şeyi bildiği sanılır. Bu yüzden çoğu nota bilenin havasından geçilmez.
Nota bilmek, yedi sesi (DO-RE-Mİ-FA-SOL-LA-Sİ) ezberlemekle, sembol ve şekillerin süre ve değerlerini öğrenmekle bitmez. Bunları bir de:

• Usullerle okumak var dır.
• İkili, üçlü, beşli vs. aralıklarını, diyez ve bemolleri gereken tonda (ses aralıklarında) hakkıyla okumak vardır.
• Her müzik eserinin bir makamı vardır. Notayı, makamın ses kalıpları dışına çıkmadan okumayı becermek lazım.
• Müzik ilminin kurallarnı, kanunlarını bilmek lazım.

Bütün bunlar, uzun bir eğitim ve çalışma ile kazanılır.
Daha önce de belirtiğim gibi, nota; eserlerin orijinalini tam hakkıyla okuyup, öğrenmek için bir araçtır. Başka hiç bir işe yaramaz. Nota bilmek müzikle ilgili her şeyi bilmek demek değildir.Nice müzisyenler vardır, nota bilmez; ama müzik konusunda nice nota bilenlerden daha bilgilidir.
 
Nota bir şifredir. Nota bilmek, şifre elemanlarını öğrenip, eserleri bunlarla deşifre etmek(çözmek)tir. Ama bu yetmez. Eserin notasına baktığımız zaman, sol üst köşede 3/4...4/4... gibi kaç vuruşlu usul ölçüsünde olduğu yazar. Bunu anlamak için, usulleri bilmek lazım. Yine sol üst köşede, diyez ve bemoller bulunur. Bunlar eserin makamını belirtir. Makam bilgisi olmayan bunu anlayamaz.

Sonuç: Nota bilmekle "Ben her şeyi biliyorum" havasıyla kasılarak, başkalarına küçük gözlerle bakmak; ufak insanların karakteridir.

NOTA ÖĞRENMEK ZOR MU, KOLAY MI?

Yine her şeyde olduğu gibi, aynı sözü söyleyeceğim. "Çalışırsan kolay, çalışmazsan zor." İnsanlar nedense hep çalışmamayı tercih ettikleri için; aylar, yıllar geçiyor hep aynı yerde sayıyorlar.
 
Dikkat!.. Ben 12 yaşımda notayı, bir haftada kendi kendime öğrendim. Neden? Çünkü; " çalıştım " Sen de çalış, sen de öğren. .

DERS BAŞLADI...

Önemli Tavsiye: Derse başlamadan önce kendinize bir solfej yada bona (nota öğreten kitap) kitabı alın. Çünkü benim buraya sayfa sayfa resim yüklemem imkansız. Size küçük resimlerle neyi nasıl okuyup, uygulayacağınızı anlatacağım. Çok alıştırma yapmanız için elinizde yardımcı bir kitabın olması şart.

P0RTE (DİZEK) : Beş yatay çizgi ve dört aralıktan meydana gelen, notaların üzerine yazıldığı şekle porte denir. Diğer adı " dizek " tir.

 

SOL ANAHTARI: Portenin ikinci çizgisinden başlayan, sağa doğru daire çizerek yukarı çıkıp, tekrar aşağıya inen şekle sol anahtarı denir. Başladığı çizgiye sol adını verir, diğer notalar da buna göre isimlendirilir. Bundan başka FA ve DO anahtarları da vardır. Bunlara girip kafanızı karıştırmıyacağım. Türk Müziğinde bu anahtar kullanılır. Diğerleri Batı Müziğinin çok sesli uygulamalarında kullanılır.

 

BİRLİK NOTA: 4/4' lük(dört dörtlük) "Birlik" nota: Ortası boş, daire şeklinde; kuyruksuz, çengelsiz sade bir görünümdedir. Değer, zaman bakımından en büyük notadır. 4/4' lük, tam notadır. Okunuşu, zamanı(süresi): Bir aşağı, bir de yukarı olmak üzere, dikey iki ok işareti çizelim. Uzunlukları eşit olsun. Çünkü ikisi aynı süre(zaman) da okunacaktır. Elimizi yukarıya kaldıralım. Bir okun uzunluğu kadar aşağıya indirirken " LA " diyelim. İkinci ok işaretinin uzunluğu kadar elimizi yukarıya kaldırırken " LA " sesini uzatalım. Şöyle: "LAA" diyelim. Bu aşağıda öğreneceğimiz: 1/4' lük (bir dörtlük) nota değerine eşittir. Bunu dört kere tekrar ettiğimiz zaman; dört tane 1/4'lük =4/4' lük notaya eşit olur. " LA "nın " A "sesini dört hareket boyunca hiç duraklamadan uzatıyoruz.

 

Solda gördüğünüz resimdeki gibi. Bu, içi boş tek bir notanın okunuş süresidir. Yan resimdeki uygulamanın aynısını RE-Mİ-FA-SOL.... notalarına da uygulayabiliriz. Örnek: RE E E E , Mİ İ İ İ, FA A A A. gibi. Her aşağı yukarı el hareketi bir tempo dur.Toplam süre dört tempo dur. 4/4' lük nota bukadar. Bunu defalarca çalışarak ezberleyelim.

Nota İsimleri ve Porte(dizek)deki yerleri: Portede beş çizgi ve dört aralık vardır. Alttan birinci çizgi üzerindeki notanın adı"Mİ", ikinci çizgideki nota "SOL",üçüncü çizgideki "Sİ", dördüncü çizgideki "RE", beşinci çizgideki ince "FA" dır. Alttan birinci aralıktaki notanın adı: (Kalın) "FA", ikinci aralıktaki nota "LA", üçüncü aralıktaki nota:(İnce) "DO", dördüncü aralıktaki nota:(ince) "Mİ" dir. Portenin altında kalın tonlu "DO ve RE" notaları vardır. Bunlar portenin dışındadır, yerleri orasıdır. "DO" notasının üzerinde çizgi varır, buna ek(ilave) çizgi denir. Detaylarını sonra göreceğiz. Her şeyden önce bu nota yerlerini ve isimlerini ezberlememiz şart.

İKİLİK NOTA: Resimde gördüğünüz notanın adı 2/4'lük (iki dörtlük) notadır.İçi boş ve kuyrukludur. Kuyruklar aşağı yada yukarı yönde olabilir, farketmez.
Okunuş süresi yukarıda gördüğümüz 4/4'lük notanın yarısı kadardır. Okurken elimiz "aşağı yukarı-aşağı yukarı" iki tempudur. Örnek: DOO+OO - REE+EE - Mİİ+İİ - FAA+AA...gibi. Burada dikkat edeceğimiz şey notanın şekli ve sağdaki şekildeki gibi okunuş süre ve temposudur. Bukadar.

 

 

 DÖRTLÜL NOTA: Bu notanın adı, 1/4'lük (dörtlük) notadır. İçi dolu (siyah) ve kuyrukludur. Kuyruklar aşağı yada yukarıda olabilir.

Okunuş süresi elimizin " aşağı yukarı" hareket süresi kadar, bir tempo vuruşundadır. Örnek:" Aşağı yukarı DOO "," aşağı yukarı REE ", "aşağı yukarı Mİİ ", "aşağı yukarı FAA..." gibi. Bu da bukadar. Şekline ve tempo süresine dikkat.
 .

 

 

 SEKİZLİK NOTA: İçi dolu, kuyruklu ve çengellidir. Tek başına yazıldığı zamanki şekli budur. Okunuş süresi sadece yukarıdan aşağıya kadar yarım tempodur. Yukarıda öğrendiğimiz 1/4'lük notanın yarısı kadar sürede okunur. Diğer (yukarı) harekette ondan sonra gelen nota okunur.

İkinci resimde görüldüğü gibi; iki sekizlik nota birlikte birbirine bu şekilde bağlı olarak yazılır. Okunurken elimiz aşağıya inerken önceki nota, yukarı çıkarken sonraki nota okunur. Örnek: Elimiz aşağıya inerken DO, yukarıya çıkarken RE şeklinde okunur.

 

 

 

 

 

 

Yandaki şekilde görüldüğü gibi, iki adet sekizlik nota nın okunuş süresi bir ader 1/4'lük nota süresine eşittir.

 

 

 

Yandaki şekilde, sekizlik notaların okunuş şekli görülüyor.

 

 

 

Yandaki iki çengelli notanın adı 1/16 (onaltılık) lık notadır. Okunuş süresi sekizlik notanın yarı süresi kadardır. Şekildeki ok işaretinin yarısına kadar okunur, ardından donraki gelen nota ona bağlanarak okunur. Alt şekilde iki onaltılık notanın okunuş şekli görülüyor.

 

 

 

 

 

İki onaltılık nota süresi, bir adet sekizlik nota süresine eşittir.

 

 

 

Dört adet onaltılık nota süresi, bir adet 1/4 lük nota süresine eşittir.

 

 

Yandaki resimde onaltılık notaların okunuş şekilleri görülüyor.

 

 

 

TEKRAR İŞARETİ: Eserdeki bir bölümün ikinci defa icrası demektir.Tekrar işaretinin bulunduğu yerden eserin başına dönülür veya başlangıçtan sonra konulmuş bulunan tekrar işaretine dönülür.

 

DÖNÜŞ İŞARETİ (1)(SENYO): Porte üzerinde dikey olarak çizilen tekrar işareti ölçüler arasında olur.Porte çizgisinin üzerine konulan işaret ise daha evvel icra edilmiş olan kısma dönüleceğin belirtir.

 

DÖNÜŞ İŞARETİ (2) (KODA): Birinci dönüş işareti kullanıldıktan sonra bu işaret kullanılır.

 

DÖNÜŞ İŞARETİ(3): Bu işaretin görevi eserlerde bir bölümün icrası bittikten sonra tekrar başa dönmek gerekir (veya aranağmeye) bunun için de üçüncü bir dönüş işaretine ihtiyaç vardır.
 

 

ÇOĞALTMA NOKTASI: Notaların sağ tarafına  konan bir nokta o notanın kıymetini yarı değeri kadar arttırır.

 

ÇİFT NOKTA: Bir sesli(nota) veya sessiz(sus işareti) sürenin sağ tarafına iki çoğaltma noktası konabilir ve konulan ikinci nokta,kendisinden önceki çoğaltma noktasının yarı değerine eşittir;yani notayı bir önceki noktanın yarısı kadar nota süresini arttırır.

ÜST NOKTA: Notanın sağ tarafına konan nokta nota değerini yarısı kadar arttırdığını öğrenmiştik.Şekilde görüldüğü gibi notanın üzerine konulan nokta ise notanın süresini yarıyarıya eksiltir.Kalan yarı süre susularak geçilir.

 

DURMA NOKTASI: Notaların üst tarafına,ters parantez içerisinde konulan noktalar ise istenildiği kadar o nota üzerinde beklenilebilir anlamını taşır.

 

 

ÜÇLEME: Aynı değerdeki iki nota yerine değer ve sürece onlara eşit olan üç nota kullanılmasına denir.Üçleme bu notaların üzerine yazılan -3- rakamı ile gösterilir.

ÇOĞALTMA BAĞI: Aynı isimde iki veya daha çok nota bağ denilen eğri bir çizgi ile birleşririldiğinde birinci notanın sesi öteki bağlı notalar üzerinde uzatılır.Bu notalar tek bir ses gibi çalınır.

 

ŞEHNAZ BUSELİK MAKAMI

Şehnaz Buselik makamı buselik makamının inici şeklidir.
Seyrine tiz durak ve civarından başlar. Muhayyer perdesi üzerinde Buselikli olarak genişler. Çeşitli geçkilerle ana dizinin sesleriyle buselikli olarak dügah perdesinde karar verilir. 
 

TAHİR MAKAMI

Neva makamının inici şekli olan Tahir makamı genellikle tiz perdelerde dolaşmayı sever.
Tahir makamı tiz perdelerde çok gezindiğinden, Muhayyer(LA) perdesi üzerinde Buselikli olarak genişler.
Tahir makamının seyrine tiz durak civarından başlanılır. Muhayyer(LA) ve Neva(RE) perdelerinde kalışlar yapılır. Dizinin diğer seslerinde gezinilerek Dügâh perdesinde karar verilir.

 

MUHAYYER MAKAMI

Hüseyni makamı dizisinin inici şekline muhayyer adı verilir. Muhayyer makamı Hüseyni makamı gibi inici-çıkıcı değildir. İnici bir seyire sahiptir. Seyire tiz durak civarindan başlanır. Muhayyer perdesinde Hüseyni beşlisi olarak genişler. Bu tiz seslerde dolaşmayı çok sever. İnilerek Hüseyni perdesinde asma kalış yapılır. Hüseyni beşlisi ile LA(Dügâh) perdesinde karar verilir.

 

 

Yerinde Hüseyni beşlisi ve Hüseyni perdesinde uşşak dörtlüsü

 

 

 

 

Hüseyni'de Uşşak dörtlüsü ve Muhayyer perdesinde Hüseyni beşlisi

 

Makamın üst taraftan genişlemesi
 

BEYATİ MAKAMI

Uşşak makamı ile aynı olan bu makam, yalnız seyrinin değişik olması ile bu makamdan ayrılır. Durak(karar), güçlü, donanım ve yeden her iki makamda da aynıdır.
Uşşak makamının seyiri çıkıcı, Beyati makamının seyiri ise inici-çıkıcıdır.
Uşşak makamı seyire durak civarından başlar. Beyati makamı ise genellikle Neva(güçlü) perdesi civarından veya dizinin üst seslerinden seyire başlar. Beyati makamı Uşşak makamı gibi durağın altındaki genişleme seslerinde hiç dolaşmaz. Muhayyer(LA) perdesinde bir Kürdi dörtlüsü ile üstten genişler.
Beyati makamı seyri yapılırken, Çargâh perdesinde Nikrizli ve Neva perdesinde Hicazlı kalışlar yapılabilir

Yerinde Uşşak dörtlüsü ve Neva'da Buselik beşlisi

 

 

 

 

 

 

 

 

.